COPD poli

Indien u te maken krijgt met COPD kan de longverpleegkundige u helpen met het inzichtelijk maken van de ziekte. Ze kan u begeleiden bij (het herkennen van) klachten, medicijngebruik, het dagelijks handelen, de voeding en het bewegingsproces.

Wordt u doorverwezen naar het spreekuur van de longverpleegkundige dan kunt u de lijst met algemene gesprekspunten downloaden, u kunt de lijst gebruiken als hulpmiddel bij uw gesprek met de longverpleegkundige. 
Gesprekspunten - algemeen
Longverpleegkundige

COPD is een aandoening van de longen en luchtwegen. 
De Engelse afkorting COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Diseases (chronische obstructieve longaandoeningen).
Bij COPD zijn de luchtwegen vernauwd door een ontsteking en bij een ernstige vorm zijn de longen beschadigd. Roken is vaak de belangrijkste oorzaak van deze beschadiging.

Wanneer u rookt en vaak moet hoesten, kan dit een teken zijn dat er iets aan de hand is. Zeker wanneer u last heeft van het zogeheten ‘rokershoestje’ en daarbij soms slijm omhoog komt.
Veel mensen denken dat kortademigheid normaal is als ze ouder worden. Dat is zeker niet zo. Het ademvermogen gaat wel iets achteruit, maar de ademhaling moet ook op hoge leeftijd zonder problemen verlopen.

Klachten bij COPD
- hoesten (ook een rokershoestje)
- benauwdheid
- piepende ademhaling
- vermoeidheid (bij inspanning)
- longinfecties, longontstekingen
- slijm ophoesten

Mensen met beginnend COPD hoesten veel. Het begint vaak met een zogeheten 'rokershoestje'. Daarbij wordt nogal eens slijm opgehoest. Sommigen hebben ook last van kortademigheid of een piepende ademhaling bij inspanning.
In het begin zijn de klachten van kortademigheid er alleen bij zware lichamelijke inspanning, zoals hardlopen, tegen de wind in fietsen of zwaar lichamelijk werk. Na verloop van tijd ontstaan ze geleidelijk ook bij bijvoorbeeld traplopen of stevig wandelen. Kortademigheid kan ook optreden bij activiteiten als wassen, aankleden, eten en soms zelfs in rust.

Mensen met ernstiger COPD worden vaker en heviger kortademig en vermoeid. Bij ernstig COPD moet het hart flink werken om het lichaam van zuurstof te voorzien. Soms wordt dat te zwaar voor het hart. Hierdoor kan de kortademigheid erger worden en ontstaat soms vocht achter de longen.
De klachten zijn niet altijd even erg, de meeste mensen hebben goede en slechte dagen.

Fasen
COPD kent verschillende fases. Ongeveer 80% van de mensen met COPD heeft licht of matig COPD; de anderen hebben ernstig of zeer ernstig COPD. De ziektelast kan per persoon verschillen en is individueel.

Lichte ziektelast
Iedere patiënt met COPD die zonder ernstige klachten in dagelijks leven kan functioneren en bij wie de longfunctie nog groter is dan 50%. De patiënt wordt niet beperkt door benauwd zijn, heeft een gezond gewicht en geen last van plotseling verergering van klachten.

Matige ziektelast
Iedere patiënt die meer klachten ervaart in het dagelijkse leven en beperkt wordt door benauwd zijn, maar waarbij de behandeling goed werkt.
Regelmatige controle is noodzakelijk.

Ernstige ziektelast
Iedere patiënt die ernstige klachten ervaart en beperkt wordt door benauwdheid. Er treedt vaker een snelle en plotselinge verergering van klachten op. Intensieve begeleiding door de longarts, of door het team begeleiders is noodzakelijk. Hierbij kan het revalidatieprogramma een onderdeel van de behandeling zijn.
Longrevalidatie

Een wereldwijde indeling voor de verschillende fases is de GOLD indeling en is gebaseerd op longfunctieonderzoek.
Longfunctieonderzoek geeft aan hoe goed de luchtwegen en de longen (nog) werken. Een belangrijk onderdeel daarvan is het meten van de maximale hoeveelheid lucht die u in één seconde kunt uitblazen. Dit heet de FEV1 en zegt iets over de vernauwing van uw luchtwegen. De GOLD indeling vergelijkt deze uitslag met de gemiddelde uitslag van een gezond persoon van dezelfde leeftijd en geslacht (de voorspelde waarde).

De GOLD indeling ziet er als volgt uit:
GOLD I    - licht COPD : de maximale hoeveelheid uitgeademde lucht is meer dan 80% van de voorspelde waarde
GOLD II   - matig COPD  : de maximale hoeveelheid uitgeademde lucht ligt tussen de 50% en 80% van de voorspelde waarde
GOLD III  - ernstig COPD : de maximale hoeveelheid uitgeademde lucht ligt tussen de 30% en 50% van de voorspelde waarde
GOLD IV - zeer ernstig COPD : de maximale hoeveelheid uitgeademde lucht is 30% of minder van de voorspelde waarde. Komt alleen voor bij volwassenen

Oorzaken van COPD
Bij COPD zijn de longen chronisch ontstoken en beschadigd. Hierdoor wordt het moeilijker om te ademen. Een chronische ontsteking beschadigt de kleinste buisjes van de luchtwegen en de longblaasjes. De wanden van de luchtwegen worden slapper waardoor ze bij het uitademen gemakkelijk dichtvallen. Dit leidt tot kortademigheid. Het aantal longblaasjes neemt fors af. Er blijft steeds minder over van de reserve longblaasjes dat nodig is bij inspanning. Bij lichamelijke inspanning is extra zuurstof nodig en iemand met COPD krijgt dan te weinig zuurstof. Hierdoor gaat hij/zij sneller ademen en wordt kortademig. Het hart moet dan extra hard werken om het lichaam te laten functioneren.

- Ontsteking door roken
De chronische ontsteking aan de luchtwegen, waar bij COPD sprake van is, wordt meestal veroorzaakt door roken. De binnenkant van de luchtwegen is bekleed met slijmvlies dat slijm aanmaakt. Tabaksrook veroorzaakt een ontsteking waarbij het slijmvlies opzwelt en meer slijm aanmaakt. Ook kunnen de spiertjes in de luchtwegen zich samentrekken. Beide maken het ademhalen een stuk moeilijker.
De ontsteking bij COPD maakt de luchtwegen ook meer prikkelbaar. Daardoor kan iemand snel kortademig worden van tabaksrook of koude lucht. Deze verhoogde prikkelbaarheid heet hyperreactiviteit. De luchtwegen worden dus nauwer door de ontsteking en in het ernstigste geval raken de longen blijvend beschadigd. De ontsteking bij COPD is geen griep of longontsteking. Deze ontstaan door een infectie met een bacterie of een virus. Ook de klachten en de behandeling zijn anders dan bij COPD. Een infectie kan de ontsteking aan de luchtwegen wel verergeren.

- Niet-allergische prikkels
Er zijn prikkels waarvan iedereen last kan hebben, zoals tabaksrook. Dit zijn niet-allergische prikkels Bij mensen met COPD zorgen die prikkels ervoor dat de spiertjes in de luchtwegen samentrekken. Dan worden zij kortademig. Voorbeelden zijn:
   - tabaksrook
   - bak- en braadluchtjes
   - stoffen als chloor en ammoniak 
   - weersomstandigheden, zoals mist, regen, vochtig of koud weer,
   - sterke temperatuurswisselingen

Tabaksrook en andere niet-allergische prikkels kunnen de ontsteking verergeren. Tegen dergelijke prikkels kan het lichaam geen afweerstoffen maken.

- Aangeboren ziekte
Mensen met alpha-1 hebben vanaf de geboorte een tekort aan het eiwit alpha-1-antitrypsine, dat nodig is voor de bescherming van de longen. Alpha-1 is de oorzaak van erfelijk longemfyseem. Bij deze ziekte beginnen de symptomen meestal voor het 45^e jaar, soms zelfs al bij 30 jaar. Volgens schattingen hebben in Nederland tussen de 5.000 en 10.000 mensen alpha-1. De aandoening is lang niet bij iedereen bekend. Onbekend is ook hoeveel van deze mensen in Nederland uiteindelijk in min of meerdere mate longemfyseem krijgen. In Amerika is dit ongeveer een kwart van de mensen met alpha-1.

Prikkels vermijden
U kunt het beste samen met uw arts of longverpleegkundige kijken welke prikkels u moet vermijden. Wanneer koude een rol speelt, kunt u 's winters voor het naar bed gaan de slaapkamer en het bed verwarmen. Ook kunt u mensen in uw omgeving vragen om niet in uw bijzijn te roken of parfum te dragen.

Bewegen
Bewegen is gezond. Juist voor mensen met COPD. Door lichaamsbeweging verbetert uw uithoudingsvermogen, worden uw ademhalingsspieren sterker en wordt u minder benauwd.
Door conditieverbetering raakt u minder snel vermoeid. Ook herstelt u meestal sneller na een verkoudheid of griep. Te weinig bewegen is slecht voor iemand met COPD. Meer bewegen maakt minder ziek.
Vraag uw arts advies over de niet- klinische longrevalidatie in SJG Weert.
Longrevalidatie

COPD is een chronische aandoening en verandert uw leven. Zelf moet u leren omgaan met uw klachten, maar ook uw eventuele partner en kinderen krijgen te maken met veranderingen. COPD kan ook invloed hebben op relaties met vrienden, kennissen en collega's. Onwetendheid en onbegrip kunnen een goed contact in de weg staan, maar vrienden en collega's kunnen u ook steunen.
Voor vragen kunt u terecht bij de longverpleegkundige.
Longverpleegkundige
Folders Longgeneeskunde